LightCraft

1. LightCraft là gì?

LightCraft là một phần mềm miễn phí để quản lý và chỉnh ảnh trên máy tính (Windows, macOS, Linux), làm theo kiểu Adobe Lightroom: bạn nhập cả thư mục ảnh vào, xem dạng lưới, chấm sao, gắn cờ chọn/loại, rồi chỉnh sáng, màu, cắt ảnh và xuất ra file JPG, PNG... Điểm đặc biệt là nó chỉnh được cả ảnh RAW (file thô từ máy ảnh như .DNG, .ARW, .NEF, .CR2). Mọi chỉnh sửa đều "không phá ảnh gốc": file gốc của bạn không bị sửa. Dự án tự giới thiệu là bản dựng lại Lightroom từ đầu bằng ngôn ngữ Rust, mã nguồn mở, không cần tài khoản, không có đám mây, không thu thập dữ liệu và không thuê bao. Giấy phép là MIT hoặc Apache-2.0 (bạn chọn một).

Hợp với bạn nếu:

• Bạn có nhiều ảnh (đi chơi, chụp bằng máy ảnh) và muốn một chỗ để xem lướt, chọn ảnh đẹp, chỉnh nhanh mà không trả tiền thuê bao hàng tháng.
• Bạn chụp ảnh RAW bằng máy ảnh và muốn thử một công cụ miễn phí để "tráng" ảnh.
• Bạn đã quen Lightroom và muốn một lựa chọn miễn phí có bố cục tương tự.

Chưa hợp nếu:

• Bạn cần thay Lightroom cho công việc chuyên nghiệp hằng ngày. Chính dự án nói thẳng LightCraft còn "trẻ": theo họ tự đánh giá, nó đạt khoảng 79% số tính năng của Lightroom, nhưng để dùng thay thế hằng ngày thì "gần 60–70%". Ghi chú trên trang chính thức cũng ghi đây là bản đang phát triển.
• Bạn cần các tính năng AI. Mặt nạ chọn bầu trời/chủ thể hiện chạy bằng thuật toán thường, chưa phải AI; khử nhiễu bằng AI và phóng to ảnh bằng AI chưa có.
• Bạn chụp bằng một số dòng máy ảnh đặc biệt. Tài liệu cho biết vài định dạng RAW (ví dụ Olympus nén, một số biến thể Canon CR3) mới chỉ dùng được ảnh xem trước nhúng trong file, và màu của vài hãng chỉ là ước lượng.
• Bạn muốn giao diện tiếng Việt. Các ngôn ngữ hiện có là Anh, Trung giản thể, Trung phồn thể, Nhật, Bồ Đào Nha (Brazil), Tây Ban Nha, Đức, Nga và Pháp. Chưa có tiếng Việt, mặc định là tiếng Anh.
• Bạn cần xử lý video. Tài liệu ghi phần video chưa làm.

2. Cần chuẩn bị gì?

• Máy tính Windows, macOS hoặc Linux. Bài này tập trung vào Windows và có nói qua macOS, Linux. Với Windows có ba loại: x64 (hầu hết máy Intel và AMD, nếu không chắc thì chọn loại này), arm64 (laptop chip Snapdragon và máy ARM khác) và x86 (Windows 32-bit đời cũ).
• Card đồ họa (GPU) hoặc máy đủ mạnh. Phần mềm dùng GPU (qua DirectX 12, Vulkan hoặc Metal) để chỉnh ảnh nhanh; nếu máy không có GPU phù hợp, nó vẫn chạy bằng CPU. Tài liệu không ghi cấu hình tối thiểu cụ thể, nên máy rất cũ có thể chạy chậm.
• Dung lượng ổ đĩa: file cài đặt Windows khoảng 75 MB (số đo ngày 10/10/2026), chưa kể chỗ chứa ảnh và bộ nhớ đệm hình thu nhỏ. Tài liệu không nêu dung lượng cần sau khi cài.
• Mạng chỉ để tải file cài đặt.
• Không cần tài khoản, không cần khóa API, không mất tiền.
• Không cần cài Git, Rust hay công cụ lập trình nếu bạn dùng file cài đặt có sẵn (cách dưới đây).

3. Cài đặt từng bước

Có hai nơi tải file cài đặt chính thức, cả hai đều trỏ về cùng bản phát hành của dự án:

• Trang giới thiệu: https://getartcraft.com/apps/lightcraft (README gọi đây là cách dễ nhất cho người mới)
• Trang phát hành trên GitHub: https://github.com/storytold/lightcraft/releases

Bản mới nhất lúc viết là 0.5.0 (đăng ngày 10/10/2026). Tên file có số phiên bản, ví dụ lightcraft-0.5.0-windows-x64.msi.

Lưu ý: Chỉ tải từ hai trang trên. Nhiều trang lạ giả mạo phần mềm nổi tiếng để phát tán mã độc. Trang chính thức cũng có file SHA256SUMS.txt để bạn đối chiếu mã kiểm tra nếu muốn.

Trên Windows

Bước 1: Tải file cài đặt

Vào trang phát hành, kéo xuống mục Assets của bản mới nhất. Với máy Windows thông thường chọn file có đuôi windows-x64.msi. Nếu máy dùng chip ARM (một số laptop Snapdragon) chọn windows-arm64.msi; Windows 32-bit cũ chọn windows-x86.msi. Không chắc thì dùng bản x64.

Nếu không muốn cài vào máy, có bản portable (windows-x64-portable.zip): giải nén vào một thư mục rồi chạy chương trình trong đó.

Bước 2: Chạy file cài đặt

Bấm đúp file .msi. Theo tài liệu, trình cài đặt và chương trình đã được ký số (code-signed), nên thường không bị Windows chặn. Trình cài đặt hỏi bạn muốn cài vào thư mục nào (mặc định là C:\Program Files\LightCraft), làm theo từng màn hình rồi bấm hoàn tất. Nếu Windows hỏi quyền quản trị, bấm Yes. Nếu vẫn hiện khung xanh "Windows protected your PC", chỉ bấm More info rồi Run anyway khi file được tải từ đúng hai trang chính thức ở trên.

Cuối quá trình, trình cài đặt hiện một trang báo đã cài xong, kèm tùy chọn mở chương trình ngay.

Bước 3: Mở LightCraft

Tìm LightCraft trong menu Start và mở. Lần đầu mở, theo tài liệu, phần mềm tạo sẵn một thư viện ảnh mới có vài ảnh mẫu để bạn thử. Bạn thấy cửa sổ có thanh bên trái liệt kê các mục như All Photos, Recently Added, Picks và lưới ảnh ở giữa là thành công.

Trên macOS

Tải file macos-universal.dmg (một bản chạy cho cả Mac chip Apple lẫn Mac Intel). Bấm đúp file .dmg, kéo biểu tượng LightCraft vào thư mục Applications. Theo tài liệu, bản này đã được ký và Apple kiểm tra (notarized), nên thường mở bình thường.

Trên Linux

Cách đơn giản nhất là AppImage (chạy ngay, không cần cài). Tải file lightcraft-0.5.0-linux-x86_64.AppImage (hoặc aarch64 nếu máy chạy chip ARM) rồi cho phép file chạy như chương trình:

chmod +x lightcraft-*.AppImage
./lightcraft-0.5.0-linux-x86_64.AppImage

Còn có gói .deb, .rpm, Flatpak và file nén .tar.gz ở cùng trang phát hành. Với Flatpak, dự án ghi lệnh cài là flatpak install --user <tên file>.

Cách khác: chạy trong trình duyệt

Mỗi bản phát hành có file lightcraft-web-0.5.0.zip là phiên bản chạy trong trình duyệt. Muốn dùng nó bạn phải tự đặt lên một máy chủ web, nên người mới hãy chọn file cài đặt ở trên.

4. Dùng lần đầu

1. Xem thử bằng ảnh mẫu. Ở lần mở đầu, nhấp vào một ảnh trong lưới để xem lớn. Các phím tắt chính theo tài liệu: G về dạng lưới, D xem chi tiết một ảnh, E mở bảng chỉnh sửa, C cắt ảnh, Y xem so sánh trước/sau, \ hiện ảnh gốc.
2. Nhập ảnh của bạn. Mở menu File và chọn mục nhập ảnh (Import Photos), hoặc kéo thả thư mục ảnh vào cửa sổ (tài liệu ghi nhập ảnh hỗ trợ cả kéo thả). Một cửa sổ xem trước hiện ra để bạn tích chọn ảnh cần nhập; ảnh trùng sẽ được bỏ qua. Bạn chọn nhập theo kiểu Add (giữ ảnh ở chỗ cũ), Copy (sao chép) hoặc Move (di chuyển). Người mới nên chọn giữ nguyên chỗ cũ hoặc sao chép để không đụng vào ảnh gốc.
3. Chọn ảnh. Chọn một ảnh rồi nhấn phím số 1 đến 5 để chấm sao, P để đánh dấu "chọn" (pick), X để đánh dấu "loại" (reject). Đánh dấu loại chỉ để lọc, không xóa ảnh gốc.
4. Chỉnh ảnh. Nhấn E (hoặc chuyển sang chế độ chỉnh sửa) rồi kéo các thanh trượt trong nhóm Light (độ sáng, tương phản, vùng sáng, vùng tối) và Color (cân bằng trắng, độ rực). Nhấn Y để so sánh trước và sau. Mọi thay đổi đều hoàn tác được (tài liệu ghi phím hoàn tác là ⌘Z trên Mac, trên Windows thường là Ctrl+Z).
5. Xuất ảnh. Chọn lệnh Export (xuất) và chọn định dạng như JPEG, PNG hay WebP, kích thước và nơi lưu. Ảnh chỉnh xong nằm ở thư mục bạn chọn, ảnh gốc vẫn nguyên vẹn.

Nếu bạn có sẵn danh mục Lightroom Classic (.lrcat), menu File có mục Import Lightroom Catalog…. Theo tài liệu, ảnh gốc được giữ nguyên tại chỗ và dự án nói rõ phần chỉnh sửa chuyển sang chỉ là tương đối, không giống hệt.

5. Lỗi thường gặp và cách sửa

Dấu hiệu	Nguyên nhân thường gặp	Cách sửa
Windows hiện "Windows protected your PC" khi mở file cài	Phần mềm lạ với SmartScreen	Chỉ khi tải đúng từ getartcraft.com hoặc trang GitHub chính thức: bấm More info, rồi Run anyway.
Cài xong nhưng không mở được, hoặc đồ họa lỗi/đen màn hình	Card đồ họa hoặc driver đời cũ	Cập nhật driver card đồ họa. Tài liệu ghi khi không có GPU phù hợp thì phần mềm dùng CPU; nếu vẫn lỗi, xem thư mục log ở mục dưới và báo lỗi trên GitHub.
Ảnh RAW từ máy ảnh mở được nhưng màu hơi lạ	Màu của vài hãng chỉ là ước lượng, chưa đo chính xác	Thử nhấn \ để so với ảnh gốc, hoặc dùng bản JPEG của máy. Danh sách máy hỗ trợ nằm trong mục "Feature status" của README.
Ảnh RAW không hiện đủ chi tiết (ví dụ Olympus nén, một số CR3)	Định dạng chưa giải mã hết, chỉ dùng được ảnh xem trước nhúng	Chụp thêm JPEG, hoặc đổi sang DNG bằng công cụ của hãng máy ảnh.
Ảnh iPhone đuôi HEIC không nhập được	README ghi HEIC/HEIF chỉ có khi dựng phần mềm với tùy chọn riêng (--features heif), nên bản cài sẵn có thể không đọc được	Đổi ảnh sang JPEG ở điện thoại (Cài đặt máy ảnh, chọn chụp "Most Compatible") hoặc chuyển đổi trước khi nhập. Đây là suy luận từ tài liệu, không phải đã thử.
Không thấy tiếng Việt	Chưa có ngôn ngữ này	Menu Edit có mục Language để chọn một trong các ngôn ngữ hiện có.
Gặp lỗi lạ, cần gửi cho tác giả	Cần file nhật ký	Mở menu Help chọn Open Log Folder. Trên Windows file log nằm trong %APPDATA%\LightCraft\logs\.

6. Gỡ cài đặt và cập nhật

Gỡ cài đặt (Windows, bản .msi): mở Settings (Cài đặt), vào Apps, tìm LightCraft rồi bấm Uninstall. Bản portable thì chỉ cần xóa thư mục đã giải nén.

Ảnh gốc của bạn không bị xóa khi gỡ phần mềm. Thư viện của LightCraft (danh mục, thay đổi chỉnh sửa, hình thu nhỏ) mặc định nằm ở thư mục Pictures\LightCraft Library trong thư mục người dùng; muốn dọn sạch thì xóa thư mục đó. Hãy xem kỹ rồi hãy xóa, vì các thay đổi chỉnh sửa lưu trong đó.

Cập nhật: dự án chưa mô tả cơ chế tự cập nhật cho bản Windows. Cách an toàn là tải file .msi của bản mới ở trang phát hành và chạy lên bản cũ; theo tài liệu, bản nâng cấp sẽ giữ thư mục bạn đã chọn khi cài.

7. Câu hỏi hay gặp

Có mất tiền không? Không. Phần mềm miễn phí, mã nguồn mở. Tài liệu ghi không có tài khoản, không thuê bao.

Ảnh của tôi có bị gửi đi đâu không? Theo dự án, LightCraft hoạt động ngay trên máy bạn và không thu thập dữ liệu (no telemetry). Đây là lời dự án, chưa được kiểm tra độc lập.

Có cần mạng không? Chỉ để tải file cài đặt. Phần mềm xử lý ảnh trên máy.

Có thay được Lightroom hay Photoshop không? Chưa hoàn toàn. Dự án tự nhận đang ở giai đoạn "trẻ và phát triển nhanh". LightCraft là bản làm theo Lightroom (quản lý và chỉnh ảnh); nếu bạn cần ghép nhiều lớp ảnh kiểu Photoshop thì cùng nhóm tác giả có ứng dụng riêng tên PhotoCraft.

Máy yếu có chạy được không? Tài liệu không nêu cấu hình tối thiểu. Phần mềm có chế độ chạy bằng CPU khi không có GPU phù hợp, nhưng tốc độ dự án công bố (ví dụ cập nhật một thanh trượt khoảng 4 ms trên ảnh RAW 24 MP) đo trên máy Apple M4 Pro, nên máy yếu sẽ chậm hơn.